“Ik zou niet geworden zijn wie ik ben zonder mijn koppigheid om denkbeeldige personages te willen creëren, om mijn dromen of nachtmerries in beeld te brengen...^”[1] – Raoul Servais

Raoul Servais (Oostende 1928 - 2023 Leffinge) is een pionier van de Belgische animatie en een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de wereldanimatie.

Van jongs af aan gepassioneerd door tekenen, kunst en cinema, begint Servais zijn studies aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Gent (het huidige KASK) en interesseert hij zich voor de animatiefilm, die in België dan vrijwel onbestaande is. In 1960 maakt hij zijn eerste film, Havenlichten, getekend door de stempel van zijn geboortestad en door een ambachtelijke en onafhankelijke werkwijze.

In 1961, aan het prille begin van zijn carrière, schrijft Raoul Servais in een brief: “Sommigen beweren dat ik kunstschilder ben, anderen dat ik grafieker ben en nog anderen dat ik cineast ben. Ik ben de drie samen, het ene vloeit in het andere...maar als ik een verhaal wil vertellen, acht ik het nodig met de vierde dimensie te werken: de tijd. Deze dimensie kan de filmkunst mij schenken. (...) Ik kan zo ook een veel groter publiek treffen en ontroeren. Mijn doel is zoveel mogelijk mensen ontroeren...”^[2]

Van 1966 tot 1978 maakt hij 7 kortfilms, waaronder Chromophobia (1966), Sirène (1968), Goldframe (1969) en Operation X-70 (1971), die genieten van kritische erkenning en festivalsucces — al zijn films worden bekroond op alle prestigieuze festivals, waaronder Venetië en Cannes, waar hij in 1979 de Gouden Palm ontvangt voor Harpya.

Zijn antifascistische politieke overtuigingen, zijn afschuw van conflicten en onderdrukking, zijn streven naar vrede en rechtvaardigheid klinken door in al zijn films, die ook doordrongen zijn van het magisch realisme dat zo eigen is aan de Belgische cinema: "Als Servais steeds dezelfde thema’s van vrijheid en liefde opneemt, ontvouwt hij doorheen de jaren ook een ongelooflijk talent om elke film in een andere stijl en een ander grafisch idioom aan te pakken. Elke realisatie is tegelijk een voortdurend onderzoek, een experimenteren."^[3]

Hij ontwikkelt ook de Servaisgrafie, een procédé dat bestaat uit een truc-systeem dat enerzijds de incrustatie mogelijk maakt van in reële opnames gefilmde personages in grafisch gecreëerde decors, en dat hij gebruikt voor Taxandria, zijn eerste langspeelfilm uit 1994. Hij stapt over naar dit formaat “omdat het scenario dat ik had geschreven zich niet kon tevredenstellen met de duur van een kortfilm. De langspeelfilm was een artistieke noodzaak. Ik wist al op het moment dat ik hem maakte dat ik daarna zou terugkeren naar de kortfilm.^”[4] Servais maakt slechts gedeeltelijk gebruik van zijn nieuwe procédé voor deze film, maar realiseerde de volgende kortfilm, Papillons de nuit (1997), volledig op deze manier.

Aan de Academie voor Schone Kunsten in Gent richt hij een van de allereerste afdelingen voor animatiefilm in Europa op, en wordt zo een sleutelfiguur in de opleiding van nieuwe generaties animatiefilmmakers.

Previous Next

Les Lumières du port
Havenlichten

Raoul Servais, België 1960 / Kleur / 10’09’’ / V: MUZIEK

In een klein vissersdorp wordt een gebroken straatlantaarn op de vuilnisbelt geworpen. Tijdens een zware storm geraakt een vissersboot uit koers. De oude vuurtoren is in slaap gevallen, maar de straatlantaarn neemt zijn taak over.

“Mijn eerste volledig afgewerkte film Havenlichten had weliswaar een gebrekkige sonorisatie en zelfs stuntelige animatie, maar toch ook enkele positieve aspecten: een behoorlijk scenario en een eenvoudig gestileerde maar krachtige grafiek.”

Scenario: Raoul Servais
Animatie: Raoul Servais
Muziekcompositie: Luc Van Branteghem
Productie: Absolon Films - Anagram
Sounddesign: Jean De Cock
Origineel formaat: 16 mm

Previous Next

Déviation novembre
Omleiding november

Raoul Servais, Jean Decock, België 1962, ZW / 13’ / V: MUZIEK

Op 11 november gaat een man een krans neerleggen bij zijn wagen die op een autokerkhof rust. Het kerkhof blijkt echter een labyrint te zijn waarin hij hopeloos verdwaalt.

“Het was best prettig om te doen omdat we het resultaat veel vlugger konden bekijken…”

Scenario: Raoul Servais
Acteurs: Werner Edebau, Sabine, Joëlle
Muziekcompositie: Paul Van Gysegem
Origineel formaat: 16 mm

Previous Next

La Fausse note
De valse noot

Raoul Servais, België 1963 / Kleur / 10’ / V: NL – MUZIEK & V: FR – MUZIEK

Een kleine bedelaar probeert tevergeefs een aalmoes te bemachtigen in de grote stad waar alles berust op publiciteit, efficiëntie en profijt. Het melodietje van zijn draaiorgeltje eindigt telkens met een indrukwekkende valse noot wat de stedelingen vreselijk ergert. Uiteindelijk zal de bedelaar een aalmoes ontvangen die zijn levensdroom zal vervullen.

“Met een nu beduidend beter uitgevoerde animatie en dito montage en sonorisatie vertoonde De valse noot dezelfde karakteristieken als mijn eerste film Havenlichten: een zoektocht naar een strak scenario en een passende, sterk gestileerde grafiek.”

Scenario: Raoul Servais
Animatie: Raoul Servais
Acteurs: Werner Edebau, Sabine, Joëlle
Productie: Absolon Films / Anagram
Muziekcompositie: Luc Van Branteghem
Origineel formaat: 35 mm

Previous Next

Chromophobia

Raoul Servais, België 1965 / Kleur / 10’ / V: GEEN DIALOOG

De grijze legioenen overweldigen de wereld van de kleur om er hun kleurloze dominantie te vestigen. De weerstand komt te voorschijn in de gedaante van een scharlaken Tijl Uilenspiegel, die met zijn chromatische listen de terugkeer van de kleur zal bewerkstelligen.

“Chromophobia was een stap verder in de evolutie naar een vereenvoudigde, bijna schematische grafiek, gepaard met een dynamische montage.”

Scenario: Raoul Servais
Animatie: Raoul Servais
Productie: Absolon Films / Anagram – Ministerie van Nationale Opvoeding en Cultuur
Muziekcompositie: Ralph Darbo
Sounddesign: Jean De Cock
Decors: Norbert Deseyn
Origineel formaat: 35 mm

Previous Next

Sirene

Raoul Servais, België 1968 / Kleur / 9’30’’ / V: GEEN DIALOOG

Monsterachtige kranen en voorhistorische vliegende reptielen domineren een onherbergzame zeehaven. Enkel een eenzame hengelaar wordt er als menselijk wezen gedoogd. Hij wordt getuige van een zonderlinge idylle tussen een scheepsjongen en een zeemeermin. Droom of werkelijkheid?

“Bij Sirene stelde zich een probleem bij de figuren die ‘menselijk’ en ‘poëtisch’ moesten overkomen. Ze kregen daarvoor een meer klassiek voorkomen terwijl de andere protagonisten zeer gestileerd bleven. De mooie decors van Norbert Desyn fungeerden als bindmiddel.”

Scenario: Raoul Servais
Animatie: Raoul Servais & Willy Verschelde
Productie: Absolon Films / Anagram
Muziekcompositie: Lucien Goethals
Sounddesign: Jef Bruyninckx
Decors: Norbert Deseyn

Previous Next

Goldframe

Raoul Servais, België 1969 / ZW / 5’ / V: EN OND: FR-NL

Jason Goldframe, filmproducent, is overal de beste en altijd de eerste! Vooral wil hij de eerste zijn om een nog nooit tevoren gerealiseerd huzarenstukje te produceren: een 270 mm film. Gedreven door zijn obsessie om te presteren, wil hij zelfs zijn eigen schaduw voorbijsteken. Op een avond lukt hem dat ook…

“Goldframe betekende een eerste experiment dat afstand nam van het strak en zuiver contoureren van de figuren. De spontane, schetsmatige omlijning van de enige figuur in de film, Mr. Jason Goldframe, ging in perfecte symbiose met de schitterende decors van Paul Van Gysegem.”

Scenario: Raoul Servais
Animatie: Willy Verschelde
Productie: Raoul Servais, Absolon Films / Anagram
Muziekcompositie: Duncan Calyer, Paul Van Gysegem
Sounddesign: Jef Bruyninckx
Decors: Paul Van Gysegem

Previous Next

To speak or not to speak

Raoul Servais, België 1970 / Kleur / 11’ / V: EN OND: FR-NL

Wanneer de man in de straat zijn mening moet geven over de politieke toestand valt er niet veel bijzonders te noteren in zijn tekstballonnen. Vaagheid en gebrek aan persoonlijkheid zijn troef. Enkel een marginale figuur durft een mening te geven die zich onderscheidt door persoonlijkheid.

“De nieuwigheid bij To speak or not to speak was niet zozeer bij de tekeningen te vinden dan wel bij het gebruik van tekstballonnetjes. De typografie van de teksten gaf de nodige aanwijzingen omtrent de persoonlijkheid van de diverse personages.”

Scenario: Raoul Servais
Animatie: Willy Verschelde
Productie: Raoul Servais, Absolon Films / Anagram
Muziekcompositie: Lucien Goethals
Sounddesign: Jef Bruyninckx
Decors: Norbert Deseyn

Previous Next

Operation X-70

Raoul Servais, België 1971 / Kleur / 9’40’’ / V: EN OND: FR-NL

Een machtige staat experimenteert met een nieuw soort gas dat niet doodt, maar dat de slachtoffers verdooft en in een mystieke toestand brengt. Per ongeluk worden de X-70 bommen gedropt op een vriendelijke naburige staat, waar er vreemde mutaties optreden.

“Voor Operation X-70 werden originele etsplaten gegraveerd waarvan de afdrukken als decors werden gebruikt. De gravures waren van de hand van Marc Ampe, terwijl Willy Verschelde zorgde voor de ‘gravuretextuur’ van de geanimeerde personages.”

Scenario: Raoul Servais
Animatie: Willy Verschelde
Productie: Pen Film
Muziekcompositie: Arsène Souffriau
Sounddesign: Roger Defays
Decors: Marc Ampe

Previous Next

Pegasus

Raoul Servais, België 1973 / Kleur / 8’29’’ / V: GEEN DIALOOG

Een oude werkloze hoefsmid is te oud om nog in de technologische maatschappij mee te draaien. Uit frustratie creëert hij een absurde wereld vol verheerlijking van het paard, een wereld waarin hij zich trouwens even nutteloos en eenzaam voelt.

“Bij de landelijke thematiek van Pegasus paste een expressionistische schilderstechniek. De Latemse school bracht de inspiratie voor personages en decors. De specifieke inkleurtechniek met behulp van meerdere acrylverflagen was een bijzonder tijdrovend procédé.”

Scenario: Raoul Servais
Animatie: Willy Verschelde
DoP: Raoul Servais, Étienne Debruyne
Productie: Pen Film
Muziekcompositie: Lucien Goethals
Sounddesign: Roger Defays
Decors: Norbert Deseyn

Previous Next

Het lied van Halewyn

Raoul Servais, België, Italië 1976 / Kleur / 12’ / V: GEEN DIALOOG

De magische zang van Heer Halewyn lokt de meisjes uit weiden en velden naar zijn sombere woud, vanwaar ze niet meer terugkeren. Gebaseerd op een middeleeuws lied.

“De opdrachtfilm Het lied van Halewyn werd uitgevoerd in leg-animatie. De mooie decors waren van Suzanne Maes. De techniek voor deze film was niet nieuw, behalve misschien het gebruik van metaalfolie voor de harnassen van de vroegmiddeleeuwse ridders. Helaas werd de film in een sterk afgezwakte versie gerealiseerd omdat de opdrachtgever, een filmproductiemaatschappij in Rome, het oorspronkelijke scenario als te bloederig en ongeschikt voor kinderen beschouwde…”

Scenario: Raoul Servais
Animatie: Veronique Steeno
Productie: Luna Film, Corona Cinematografica
Muziekcompositie: Benedetto Gighlia
Decors: Suzanne Maes

Previous Next

Harpya

Raoul Servais, België 1979 / Kleur / 9’ / V: GEEN DIALOOG

Tijdens een avondwandeling is Meneer Oscar getuige van een aanranding. Tot zijn grote verbazing stelt hij vast dat het slachtoffer een authentieke harpij is. Zijn interesse is gewekt, maar niet zonder gevaar…

“Harpya was mijn eerste poging om live action beelden te combineren met animatie. De beelden van live acteurs moesten geïncrusteerd worden in de grafische decors. Aangezien digitale techniek toen nog niet bestond en het gekende ’mask’-procédé onbetaalbaar bleek, ontwikkelde ik een eigen techniek met een combinatie van leganimatie, frontprojectie en multiplane-opnames. Het resultaat was uiteindelijk zeer bevredigend maar het procédé was bijzonder tijdrovend en kon slechts door één persoon uitgevoerd worden. Vandaar dat Harpya waarschijnlijk de enige film zal blijven die met deze techniek vervaardigd werd.”

Scenario: Raoul Servais
Animatie: Raoul Servais
DoP: Walter Smets
Acteurs: Fran Waller Zeper, Will Spoor, Sjoert Schwibethus
Productie: Absolon Films
Muziekcompositie: Lucien Goethals
Decors: Raoul Servais
Kostuums: Jeanne Sels, Fernand Boudens

Previous Next

Papillons de nuit
Nachtvlinders

Raoul Servais, België 1998 / Kleur / 8’ / V: GEEN DIALOOG

Een nachtvlinder leidt ons naar de wachtzaal van een nachtelijk station waar zich een surrealistische schets afspeelt. Geïnspireerd door het oeuvre van Paul Delvaux.

“Nachtvlinders is de enige film die integraal werd uitgevoerd in ‘Servaisgrafie’. De film is geïnspireerd door het werk van Paul Delvaux. Ondanks het bewijs dat de Servaisgrafie zeer doeltreffend was om live action te integreren in getekende decors werd het procédé enigszins overbodig door de zich sterk ontwikkelende computertechnologie.”

Scenario: Raoul Servais
Animatie: Joëlle Servais
DoP: Lou Demeyere
Acteurs: Trees Bonte, Elise De Vliegher, Valérie Chaminaud, Niki Constantinidis; Jo Roets
Productie: Annemie Degryse, Anagram, Atelier aaa & Channel Four Television
Montage: Chantal Heymans, Raoul Servais
Sounddesign: Benoît Biral
Muziekcompositie: Bo Spaenc
Decors: Étienne Schreder, Marc Brackez, Isabelle Cracco, Jonathan Persyn
Kostuums: Claudine Grinwis Plaat Stultjes

Previous Next

Atraksion

Raoul Servais, België 2001 / Kleur / 10’ / V: GEEN DIALOOG

Doelloos slenteren galeiboeven door een desolaat en afgebladerd landschap. Eén van hen waagt het naar een verblindend licht te kijken. Is dit de Bevrijding? De man besluit het erop te wagen.

“Atraksion betekende voor mij de kennismaking met het digitale beeldmedium. Mijn aandeel werd uiteraard beperkt tot het geven van de nodige richtlijnen aan de informatici, waarbij ik moest vaststellen dat de vakkennis van mijn assistenten oneindig veel groter was dan de mijne.”

Scenario: Raoul Servais
Infografisten: Benoît Razy, Bertrand Breuze
DoP: Lou Demeyere
Muziekcompositie: Lucien Goethals
Sounddesign: Marina Lerchs
Productie: Anagram, Oeil pour Oeil, CRRAV, Studio Le Fresnoy & Fonds Film in Vlaanderen
Acteurs: Marq Rawls & Vlaamse Mimefederatie
Decors: Virginie Bourdin, Marc Brackez
Kostuums: Claudine Grinwis Plaat Stultjes

[1] R. SERVAIS, “Les Racines élémentaires de Raoul Servais”, interview Le Soir [Online], lesoir.be
[2] R. SERVAIS in edition DVD CINEMATEK
[3] D. DE LAET, Fantastique et S.F. dans le cinéma belge, Ed. Pemey Diffusing, 1996
[4] R.SERVAIS, Interview par Philippe Moins [En ligne], awn.com