facebook instagram twitter
X

Votre don fait vivre le cinéma !
Uw gift brengt film tot leven!


Een jonge aspirant-regisseur schrijft een scenario en zoekt finaciering om het in te blikken. Hij stuurt zijn scenario naar een filmarchief dat naast vele andere activiteiten ook een festival organiseert dat beschouwd wordt als het belangrijkste ter wereld op het vlak van avant-garde film. Het scenario wordt bekroond. De beloning: meerdere bobijnen onbelichte pellicule. Hiermee kan de regisseur aan de slag. De film is op de valreep klaar voor het festival en wint er de hoofdprijs. We schrijven 1967. Het festival is Exprmntl, in Knokke. Het bewuste filmarchief, het onze. De film is The big shave en de jonge cineast, Martin Scorsese. De voice-over van een Amerikaanse film zou vervolgen: "Dit is maar één van de vele verhalen die begonnen in..." — om dan verder te gaan met bijvoorbeeld "...New York", hier zeggen we "...in het Belgisch filmarchief."

Waarom vertellen we u dit verhaal vandaag? Omdat we graag ons rijke verleden met u delen, maar ook omdat deze anekdote prachtig het door de visionaire Jacques Ledoux bedachte concept van het Filmarchief weerspiegelt. Een concept dat eigen is aan het Belgisch filmarchief en slechts enkele andere instanties in de wereld (het Anthology Film Archive en het Museum of Modern Art in New York, het filmmuseum van Wenen,...) Een concept waarbij het filmarchief de opdracht krijgt de cinema te tonen. De hele cinema, die van gisteren en die van vandaag, omdat een filmarchief actief hoort deel te nemen aan de cinema van morgen, door er aan mee te werken en er invloed op uit te oefenen.

Als je de oude programma's van het Filmmuseum aandachtig leest, komt er een duidelijke kijk op cinema naar boven, een weloverwogen keuze van films en regisseurs die kiezen voor een filmtaal die vernieuwt, grenzen verlegt en conventies opblaast om een nieuwe en gedurfde cinema uit te vinden. Een filmarchief, dit filmarchief, is geen museum gewijd aan een oude of wegkwijnende kunst, maar een plaats van debat, discussie en vernieuwing, waar de cinema van het verleden de cinema in wording ontmoet en ermee in dialoog gaat.

Het Filmarchief heeft altijd originele projecten ontwikkeld om deze essentiële missie te volbrengen: het Festival Exprmntl in Knokke, de Âge d'Or-prijs, Filmvondsten/Cinédécouvertes, ... Stuk voor stuk initiatieven met elk hun eigen specifieke doelstelling. Met Knokke, en later met de Âge d'Or-prijs, had Europa voor het eerst een festival dat volledig aan de experimentele film gewijd was. Door de programmatie, de ontmoetingen, de debatten, de polemieken en de prijzen werd de geschiedenis van de cinema grondig beïnvloed en veranderde het landschap van de avant-garde in Europa, de Verenigde Staten en in de rest van de wereld op onomkeerbare wijze.

Verder stichtte Ledoux, in een periode waarin de cinema grondige structurele veranderingen doormaakte, de Filmvondsten. Hiermee wou hij zich verzetten tegen een niet-officiële (en dus veel efficiëntere) vorm van censuur die door de markt oplegd werd: sommige kunst- en auteursfilms vonden geen verdeling in België, waardoor bepaalde regisseurs vanzelfsprekend monddood werden gemaakt. Als reactie hierop gaf Filmvondsten financiële steun voor de verdeling van in ons land onuitgegeven films. Zo gaf Filmvondsten het Belgische publiek de kans kennis te maken met een naar de toekomst gerichte cinema. Ze liet ons toe cineasten te ontdekken die de klassiekers van morgen zullen maken.

Heel diverse intiatieven dus, die gecreëerd en mettertijd geëvolueerd zijn om beter te beantwoorden aan de vragen van de filmkunst en -industrie. Het is een geschiedenis waarin aanpassing aan de realiteit van de hedendaagse cinema hand in hand gaat met de constante en gedreven zoektocht van een filmkunst die de grenzen van vorm en inhoud steeds verder verlegt — een cinema in wording. In deze uitzonderlijke, complexe en rijke geschiedenis (vergeef me de vereenvoudigingen opgelegd door de beperkingen van deze brochure), denken we een concept te ontwaren dat als richtlijn moet dienen om te antwoorden op de vraag 'wat is een filmarchief vandaag de dag?'

 

Verandering

Aangezien het moderne filmarchief hier in Brussel is uitgevonden, mogen we ons niet afzijdig houden in de debatten rond deze moeilijke en onontkoombare vraag. We gaan onze verantwoordelijkheid niet uit de weg en nemen nu al initiatief op verschillende vlakken, zoals de digitale restauratie, de digitalisering, de zoektocht naar nieuwe bewaringscriteria, het aankoopbeleid, de nieuwe kanalen van toegang tot onze collecties... Hiernaast willen we natuurlijk onze door Âge d'Or en Filmvondsten opgebouwde intieme relatie met een 'nieuwe' cinema (in de dubbele betekenis van 'hedendaags' en 'experimenteel') blijven onderhouden. Een cinema die zowel de wereld als het medium in vraag stelt en die bijgevolg de cinema van morgen definieert, zal door het filmarchief blijvend gekoesterd worden.

Film, filmindustrie en de wereld die ons omringt, zijn de afgelopen jaren sterk veranderd. In die mate zelfs dat ze dramatisch verschillen van wat ze waren in de tijd dat de formules van de Âge d'Or-prijs en de Filmvondsten werden bedacht. De distributienormen zijn in volle mutatie, zowel wat onze gewoontes, verwachtingen en wensen als kijkers betreft, als op het vlak van het aanbod en de structuur van de markt zelf. De veranderingen gaan steeds sneller en vermenigvuldigen zich. Vandaag de dag stellen we ons de vraag: welke veranderingen zal de komst van de digitale cinema teweeg brengen op lange termijn? Wat is de impact van nieuwe distributievormen op de verhouding tussen het publiek en de cinema? Zal de veelheid aan kanalen en schermen tot een nieuwe cinema leiden, of tot nieuwe cinema's? En wat als de productiemiddelen en de filmtechnologie volledig veranderen? Wat als over 120 jaar deze filmkunst op pellicule niet meer bestaat, zal de filmkunst dan anders zijn? En op welke manier?

In de overgangsfase die we momenteel beleven, klinken de vragen steeds luider en blijven we ervan overtuigd dat de Âge d'Or-prijs en de Filmvondsten, twee initiatieven die ons in het verleden veel bijgebracht hebben, nog altijd een belangrijke rol te spelen hebben. Precies om die rol te bevestigen en te versterken, rekenen we het tot onze prioriteiten om de Âge d'Or-prijs en de Filmvondsten te herdenken, verbreden en ontwikkelen, zodat ze verder kunnen bijdragen tot de cinema van morgen.

 

2013 Een doorstart

Het Âge d'Or festival zal dus opnieuw op zoek gaan naar grensoverschrijdende films (via hun formaat, medium, duur, ruimtelijke karakter...), en pogen de meest stimulerende artiesten en auteurs van het hedendaags filmlandschap te vertegenwoordigen. Dit alles om ons in staat te stellen de vorm zelf van de cinema beter te begrijpen en te bevragen.

Aan een internationale competitie waarmee we vanaf 2014 zullen uitpakken, koppelen we belangrijke retrospectieves — met gerestaureerde films en de beste beschikbare kopieën —, uitgedacht voor een jonger publiek, een publiek dat niet altijd de kans kreeg vertrouwd te raken met de films die de grote veranderingen uit het verleden teweegbrachten.

Om dat jongere publiek te bereiken hebben we ervoor gekozen het Âge d'Or festival naar de herfst te verplaatsen, waarbij we nu, in oktober 2013,  beginnen met een soort nuleditie, met op het programma een belangrijke retrospectieve van de films van Jonas Mekas, die ons speciaal voor de gelegenheid zal vereren met zijn aanwezigheid.

Het verdwijnen van de twee traditionele Filmvondsten-prijzen van de Franse Gemeenschap, de diepgaande en onophoudelijke wijzigingen van de filmverdeling, de vermenigvuldiging van de kanalen van toegang tot de films en van de festivals, dwingen ons ertoe nieuwe antwoorden te verzinnen op de fundamentele vragen die een project als Filmvondsten met zich meebrengt: Is een distributiesteun nog nodig, of nuttig, in de huidige context? Moet het Filmarchief zich rechtstreeks engageren voor deze steun? Of hebben de cineasten andere behoeften, die nieuwe hulpmiddelen vereisen?

Filmvondsten neemt dus een bezinningspauze om (nog altijd in dialoog met de hoofdrolspelers van de cinema — verdelers, regisseurs) een nieuwe formule te vinden die het festival in staat moet stellen een even belangrijke rol te spelen als in het verleden.

Film verandert, de vorm die hij zal aannemen in de toekomst wordt - opnieuw - in vraag gesteld en het Filmarchief moet onvermijdelijk mee evolueren om de cinema van het verleden, het heden en de toekomst zo goed mogelijk te dienen.

— Nicola Mazzanti
Conservator

 

The big shave, Martin Scorsese
Festival Exprmntl, Knokke
Walden, Jonas Mekas
Festival Exprmntl, Knokke